De Human Shift Quote #016
Wat buiten ons blikveld blijft
Er is iets merkwaardigs aan de manier waarop mensen naar hun eigen handelen kijken.
We kunnen oprecht proberen het goede te doen en tegelijkertijd bijdragen aan precies datgene wat we willen voorkomen.
Een leidinggevende die meer grip probeert te krijgen op een organisatie waar de druk toeneemt, zal niet snel zeggen dat hij het vertrouwen wil verminderen. Hij wil duidelijkheid scheppen. Voorspelbaarheid organiseren. Voorkomen dat dingen misgaan.
En dus worden afspraken aangescherpt. Verantwoordelijkheden nauwkeuriger vastgelegd. Afwijkingen besproken. Er ontstaat een systeem dat steeds beter in staat lijkt te zijn om te bewaken wat belangrijk wordt gevonden.
Totdat iemand op een dag zegt dat er nauwelijks nog ruimte is om zelf na te denken.
Dat medewerkers zich gecontroleerd voelen. Dat ze voorzichtig zijn geworden met wat ze zeggen. Dat ze hun vragen liever voor zich houden.
Voor de leidinggevende kan zo'n opmerking moeilijk te begrijpen zijn. Juist al die maatregelen waren immers bedoeld om de organisatie beter te laten functioneren.
Misschien is de eerste reactie wel dat de bedoeling niet goed is overgekomen.
En daar gebeurt iets interessants.
Want wat als de bedoeling helemaal niet het probleem is? Wat als de medewerker precies begrijpt wat de leidinggevende probeert te bereiken, maar ondertussen leeft in een werkelijkheid die door diezelfde maatregelen steeds smaller is geworden?
Dan staan niet simpelweg twee meningen tegenover elkaar. Dan wordt zichtbaar hoe mensen vanuit verschillende Posities betekenis geven aan een werkelijkheid die zij voortdurend samen vormgeven.
De één ervaart verantwoordelijkheid waar de ander controle ervaart. De één ziet noodzakelijke structuur waar de ander verlies van vertrouwen voelt.
En hoe langer die werkelijkheid bestaat, hoe vanzelfsprekender zij kan worden.
De leidinggevende ziet dat medewerkers minder initiatief nemen en concludeert dat er kennelijk meer sturing nodig is. Medewerkers ervaren die extra sturing als bevestiging dat hun eigen oordeel er niet toe doet.
Zo kan een organisatie gevangen raken in een beweging die niemand oorspronkelijk heeft gewild.
Het ingewikkelde is dat de betrokkenen hun eigen bijdrage daaraan niet gemakkelijk herkennen. Niet omdat zij niet willen kijken, maar omdat hun Positie mede bepaalt wat als logisch, noodzakelijk en waar verschijnt.
Daarom is het soms zo moeilijk om een vastgelopen werkelijkheid te veranderen.
We kunnen nieuwe gesprekken organiseren, andere afspraken maken of opnieuw uitleggen wat onze bedoeling is. Maar zolang we niet onderzoeken van waaruit we kijken, bestaat de mogelijkheid dat we met onze oplossingen dezelfde werkelijkheid blijven voortbrengen.
Misschien ligt de meest wezenlijke verandering daarom niet in het vinden van een beter antwoord.
Maar in het moment waarop iemand zich voor het eerst werkelijk afvraagt: Wat zou ik kunnen zien als ik niet langer uitsluitend vertrouw op de vanzelfsprekendheid van mijn eigen blik?
***