De Human Shift Quote #011

“Rust kan een patroon onderbreken. Duurzame verandering vraagt dat we onderzoeken waardoor het patroon steeds opnieuw vanzelfsprekend wordt.” 

De vakantie werkte. Waarom voelt alles dan alweer hetzelfde? 

De eerste dagen na een vakantie kunnen bijna onwerkelijk voelen. 

Je opent je agenda en vraagt je af waarom die eigenlijk zo vol stond. Besluiten die vóór de vakantie nog dringend leken, voelen minder belangrijk. Je hebt meer geduld. Meer afstand. Misschien voel je ook beter wat je nodig hebt. 

En ergens ontstaat het voornemen: dit wil ik vasthouden. 

Minder haasten. Eerder een grens aangeven. Niet ieder probleem onmiddellijk oplossen. Meer ruimte houden voor wat werkelijk belangrijk is. 

Het voornemen is oprecht. En toch kan er enkele dagen later iets opvallends gebeuren. 

Een collega valt uit. Een planning loopt achter. Tijdens een overleg ontstaat onzekerheid en iedereen kijkt naar jou. Bijna ongemerkt neem je opnieuw verantwoordelijkheid over. Je schuift je eigen behoefte opzij. Of je zit ’s avonds toch weer achter je laptop. 

Aan het einde van de week vraag je je af: Waar is die rust gebleven? 

De vakantie is niet mislukt 

Het is verleidelijk om te denken dat je niet lang genoeg vrij bent geweest. Dat je beter had moeten ontspannen. Misschien had je minder op je telefoon moeten kijken, meer moeten slapen of je vakantie anders moeten indelen. 

Maar daarmee doen we rust tekort. 

Vakantie kan wel degelijk herstellen. 

Onderzoek laat zien dat vakantie een betekenisvol positief effect kan hebben op het welzijn van medewerkers. Vooral wanneer mensen psychologisch afstand kunnen nemen van hun werk, ontstaat ruimte voor herstel. 

De spanning kan afnemen. Het lichaam krijgt rust. Ons denken wordt ruimer. We kunnen gemakkelijker relativeren en opnieuw voelen wat belangrijk voor ons is. 

De vakantie heeft dus misschien precies gedaan wat zij kon doen.  

Zij heeft tijdelijk de belasting verminderd. 

Maar daarmee is nog niet automatisch veranderd wat die belasting in het dagelijks leven steeds opnieuw organiseert. 

Daar ligt een belangrijk onderscheid. 

Herstel helpt ons terug te keren naar draagkracht. 
Transformatie vraagt ook dat datgene waarvan we steeds moeten herstellen in beweging komt. 

Op afstand verschijnt een andere werkelijkheid 

Tijdens een vakantie verandert namelijk niet alleen onze agenda. 

Ook onze omgeving verandert. 

Er zijn andere verwachtingen. Minder signalen waarop onmiddellijk gereageerd moet worden. We vervullen tijdelijk andere rollen. De collega die op een antwoord wacht, is er niet. De vergadering waarin spanning ontstaat evenmin. De inbox bepaalt niet voortdurend waar onze aandacht naartoe moet. 

Daardoor kan ook de werkelijkheid anders aan ons verschijnen. 

Een lege ochtend voelt niet als tijd die productief moet worden gemaakt, maar als ruimte. Stilte hoeft niet te worden opgevuld. Een onverwachte verandering in de planning is geen probleem dat onmiddellijk moet worden opgelost. 

En misschien merken we ineens: Zo kan ik dus ook zijn. 

Rustiger. Geduldiger. Meer aanwezig. Minder verantwoordelijk voor alles wat om ons heen gebeurt. 

Dat is geen illusie. Maar het betekent evenmin dat alles wat ons vóór de vakantie gevangenhield verdwenen is. 

En dan keren we terug 

Bij thuiskomst verandert de context opnieuw. 

De agenda verschijnt. De verwachtingen keren terug. Dezelfde mensen doen opnieuw een beroep op ons. Oude verantwoordelijkheden liggen waar we ze hebben achtergelaten. 

En soms is één situatie voldoende. Een verzoek van een collega voelt niet langer als een vraag waarop je vrij kunt antwoorden, maar als iets wat jij eigenlijk hoort op te lossen. Een achterstand is niet alleen een praktisch probleem, maar voelt als een verlies van controle. Een lege plek in je agenda verschijnt niet meer als ruimte, maar als tijd die benut moet worden. 

Je wist op vakantie nog precies wat je anders wilde doen. Maar op het beslissende moment voelt het oude gedrag opnieuw logisch. Misschien zelfs noodzakelijk. 

Dat is geen gebrek aan discipline 

We maken van die terugkeer gemakkelijk een persoonlijk probleem. Ik had consequenter moeten zijn. Ik moet gewoon beter mijn grenzen bewaken. Waarom doe ik dit nu alweer? 

Maar weten wat je anders wilt doen betekent niet automatisch dat die andere mogelijkheid onder druk ook beschikbaar blijft. 

Daarom kijkt Human Shift niet alleen naar de vraag: Wat wil je voortaan anders doen? 

Er gaat een andere vraag aan vooraf: Vanuit welke Positie verschijnt deze situatie op dit moment aan jou? 

Met Positie bedoelen we de organiserende samenhang van waaruit een mens zichzelf, de ander en de werkelijkheid beleeft. 

Ons lichaam doet daarin mee. Onze gedachten en eerdere ervaringen. De relaties waarin we ons bevinden. Wat voor ons van waarde en betekenis is. 

En dit alles voltrekt zich binnen de context waarin we leven en werken. 

Positie bepaalt ons gedrag niet volledig. Maar zij beïnvloedt wel wat op een bepaald moment logisch, veilig, bedreigend of mogelijk voelt. 

Daarom kan dezelfde vraag op vakantie onbelangrijk lijken en op maandagochtend dringend. 

De vraag veranderde misschien nauwelijks. De werkelijkheid waarin jij haar beleeft wel. 

Het contrast bevat informatie 

Misschien ligt daar een andere manier om naar de eerste weken na een vakantie te kijken. 

We hoeven niet onmiddellijk te proberen het vakantiegevoel vast te houden.  

We kunnen het verschil onderzoeken. Wat werd tijdens de vakantie gemakkelijker? Waar kreeg je opnieuw toegang toe? Rust? Vrijheid? Verbinding? Speelsheid? Autonomie? Aandacht? En wat gebeurde er toen je terugkwam?  

Welke versie van jezelf leek ineens weer nodig? Waar begon je opnieuw te haasten, aanpassen, controleren of zorgen? Welke verantwoordelijkheid pakte je bijna gedachteloos weer op? 

Het verdwijnen van de vakantierust is dan niet alleen teleurstellend. 

Het contrast wordt informatie. 

Het maakt zichtbaar wat in de dagelijkse druk nauwelijks meer opvalt. 

Rust is daarom meer dan opladen 

Rust is geen transformatie. Maar rust kan wel een opening creëren. Juist doordat bepaalde vormen van druk tijdelijk verdwijnen, kunnen we ervaren wat daaronder nog beschikbaar is. 

En wanneer bij terugkomst het oude opnieuw verschijnt, weten we iets wat we vóór de vakantie misschien niet meer konden zien. 

Niet alleen dat we moe worden. Maar mogelijk ook waarvan. 

Niet alleen dat we anders willen handelen. Maar in welke situaties dat andere handelen opnieuw moeilijk beschikbaar wordt. 

Niet alleen dat we rust nodig hebben. Maar welke werkelijkheid ervoor zorgt dat we steeds opnieuw van haar moeten herstellen. 

Misschien is daarom de waardevolste vraag na een vakantie niet: Hoe houd ik dit ontspannen gevoel zo lang mogelijk vast? 

Maar: Wat kon ik tijdens mijn vakantie ervaren dat in mijn dagelijkse werkelijkheid nauwelijks beschikbaar lijkt — en wat vertelt dat mij? 

De vakantie werkte. 

Zij gaf je misschien geen nieuwe werkelijkheid. 

Maar ze liet je wel even ervaren dat een andere werkelijkheid mogelijk is. 

***