De ongemakkelijke ruimte tussen luisteren en werkelijk openstaan
In veel organisaties is het belang van open communicatie nauwelijks nog onderwerp van discussie. Bestuurders en leidinggevenden onderschrijven het belang van feedback, psychologische veiligheid en het benutten van verschillende perspectieven. Medewerkers worden uitgenodigd om mee te denken en zich uit te spreken. Toch betekent de bereidheid om naar anderen te luisteren niet vanzelfsprekend dat we ook werkelijk openstaan voor wat zij te zeggen hebben.
Stel je een bestuurder voor die na zorgvuldige afweging een nieuwe koers heeft bepaald. De argumenten zijn overtuigend, de belangen gewogen en de noodzaak tot verandering lijkt helder. Tijdens een bijeenkomst brengt een medewerker echter naar voren dat de plannen voorbijgaan aan wat er dagelijks op de werkvloer gebeurt. De bestuurder luistert, bedankt de medewerker voor zijn betrokkenheid en legt vervolgens nogmaals uit waarom de gekozen richting noodzakelijk is.
Misschien heeft de bestuurder gelijk. Misschien ziet de medewerker belangrijke omstandigheden over het hoofd. Maar het omgekeerde kan evengoed waar zijn. De interessante vraag is daarom niet wie op dat moment gelijk heeft, maar wat er gebeurt met de ruimte om elkaars werkelijkheid werkelijk te onderzoeken.
Juist daar kan de Positie van waaruit iemand leidinggeeft betekenis krijgen. Wanneer tegenspraak wordt ervaren als een bedreiging van deskundigheid, gezag of verantwoordelijkheid, ontstaat gemakkelijk de neiging om het eigen standpunt te verdedigen. Niet noodzakelijk vanuit onwil, maar omdat eerdere ervaringen, overtuigingen, lichamelijke spanning en relationele verwachtingen mede bepalen hoe de situatie wordt beleefd.
Daarmee raakt leiderschap aan iets wat verder gaat dan communicatieve vaardigheden. Een leider kan uitstekend hebben geleerd om vragen te stellen en actief te luisteren, terwijl hij innerlijk al bezig is zijn eigen gelijk te bevestigen. Het zichtbare gedrag suggereert openheid, maar de ruimte om werkelijk door een ander perspectief geraakt te worden, blijft beperkt.
Dat vraagt niet om leiders die hun overtuigingen voortdurend loslaten of iedere beslissing opnieuw ter discussie stellen. Leiderschap vraagt ook om richting, verantwoordelijkheid en besluitvaardigheid. Maar juist wie verantwoordelijkheid draagt, heeft er belang bij te herkennen wanneer de eigen Positie het vermogen beperkt om andere werkelijkheden toe te laten.
Misschien begint volwassen leiderschap daarom niet bij de bereidheid om anderen te laten spreken, maar bij het vermogen om te onderzoeken wat er in jezelf gebeurt wanneer hun woorden jouw vanzelfsprekendheden raken.
Want werkelijk luisteren vraagt soms niet dat we onze overtuiging beter kunnen uitleggen, maar dat we bereid zijn haar opnieuw te onderzoeken.
***